{ऋषि- नारायण देवता -पुरुष छन्द- अनुष्टुप् एवं त्रिष्टुप्}
*च॒न्द्रमा॒ मन॑सो जा॒तश्चक्षो॒: सूर्जो॑ऽअजायत्।*
*श्रोत्रा॑द्वा॒युश्च॑ प्प्रा॒णश्च॒ मुखा॑द॒ग्निर॑जायत।। १२।।* (यजुर्वेद:)
🌸 *अन्वय:-*🌸 मनस: चन्द्रमा जात: चक्षो: सूर्य: अजायत। मुखात् इन्द्र: च अग्नि: च प्राणात् वायु: अजायत।।
🌸 *संस्कृत भावार्थ:-*🌸पूर्वेस्मिन् मन्त्रे (ब्राह्मणोऽस्य) चत्वारोवर्णा: तेषाञ्चकल्याणार्थम् साध्यादयो देवा: तस्मात्पुरुषादुत्पन्ना इति प्रतिपादितमेतस्मिन् मन्त्रे तस्य पुरुषस्य मनस: चन्द्रमा चक्षुर्भ्यां सूर्य: मुखाच्चेन्द्रोऽग्निश्चाजायेताम्। तस्य पुरुषस्य प्राणात् वायुश्चाजायत- इति दैवोत्पत्तिरहस्य - ञ्चोपवर्णितम्।
🌸 *हिन्दी भावार्थ:-*🌸
उसी प्रजापति ( ब्रह्म/ विराट पुरुष:) रूप सर्वहुत पुरुष से जहां एक ओर चार वर्णों की उत्पत्ति हुयी वहीं दूसरी ओर उसी पुरुष के मन से चन्द्रमा चक्षु से सूर्य प्राण से वायु तथा मुख से इन्द्र एवं अग्नि - इन ग्रहों एवं देवो की उत्पत्ति हुयी।
*वशिष्ठ व्यास*💐💐💐
No comments:
Post a Comment